Աչքերի առողջությունը շաքարային դիաբետի ժամանակ․ Ինչպե՞ս պահպանել տեսողությունը

Ի՞նչ է դիաբետիկ ռետինոպաթիան և ինչո՞ւ է այն առաջանում

Դիաբետիկ ռետինոպաթիան աչքի ցանցաթաղանթի (ռետինայի) անոթների վնասումն է։ Արյան մեջ շաքարի բարձր մակարդակը ժամանակի ընթացքում թուլացնում է այս անոթների պատերը, ինչը հանգեցնում է հեղուկի արտահոսքի կամ նոր, ոչ լիարժեք անոթների աճի։

Համաձայն MSD Manual-ի մասնագիտական տարբերակի՝ ռետինոպաթիան դասվում է դիաբետի միկրովասկուլյար բարդությունների շարքին։ Բացի ռետինոպաթիայից, դիաբետով մարդիկ ունեն ավելի բարձր ռիսկ՝ զարգացնելու.

• Կատարակտ (ոսպնյակի պղտորում). Զարգանում է ավելի վաղ տարիքում, քան այլոց մոտ։
• Գլաուկոմա. Աչքի ներքին ճնշման բարձրացում, որը վնասում է տեսողական նյարդը։

Այս երկու հիվանդություններն էլ պահանջում են վիրահատական միջամտություն, սակայն որքան վաղ են հայտնաբերվում, այնքան ավելի հեշտ է անցնում թե վիրահատությունը, թե հետվիրահատական ընթացքը։ Իրավիճակն ավելի հեշտ է կատարակտի պարագայում, քանի որ մարդու բնական ոսպնյակը փոխարինվում է լիարժեք անվնաս արհեստական ոսպնյակով։ Այս կարճ վիրահատությունը գրեթե 90% կարող է վերականգնել տեսողությունը։

Տեսողության պահպանման ոսկե կանոնները (2026-ի բժշկական ուղեցույցներով)

ADA Standards of Care 2026-ի 12-րդ բաժինը սահմանում է հստակ քայլեր, որոնք պետք է ձեռնարկի յուրաքանչյուր պացիենտ.

1. 1. Աչքի հատակի կանոնավոր զննում
   Դիաբետի ախտորոշումից հետո 1-ին տիպի դեպքում ստուգումը պետք է իրականացվի 5 տարվա ընթացքում, իսկ 2-րդ տիպի դեպքում՝ անմիջապես ախտորոշման պահին։ Հետագայում անհրաժեշտ է այցելել ակնաբույժի՝ տարին առնվազն մեկ անգամ։
2. 2. Գլիկեմիկ հսկողություն
   HbA1c-ի (գլիկոզիլացված հեմոգլոբին) մակարդակի պահպանումը թիրախային տիրույթում զգալիորեն դանդաղեցնում է ռետինոպաթիայի զարգացումը։ Ժամանակակից CGM (շարունակական մոնիտորինգի) սարքերը այստեղ անփոխարինելի օգնականներ են։
3. 3. Զարկերակային ճնշման և լիպիդների հսկողություն
   Բարձր ճնշումը և խոլեստերինը լրացուցիչ ծանրաբեռնում են աչքի անոթները։ Դրանց կարգավորումը նույնքան կարևոր է, որքան շաքարինը։

Բուժման ժամանակակից հնարավորությունները Հայաստանում

Եթե նույնիսկ հայտնաբերվել է ռետինոպաթիա, սա հուսահատվելու առիթ չէ։ Հայաստանի Ազգային ռազմավարությունը (2022–2026 թթ.) և AECP-ի գործունեությունը ապահովում են բուժման բարձրագույն որակ.

• Լազերային ֆոտոկոագուլյացիա. Օգնում է «զոդել» վնասված անոթները և կանխել արյունահոսությունը։
• Ինտրավիտրեալ ներարկումներ (Anti-VEGF թերապիա). Նորագույն դեղամիջոցներ, որոնք ներարկվում են աչքի մեջ և կանխում ոչ նորմալ անոթների աճը։
• Վիտրեկտոմիա. Վիրահատական միջամտություն ծանր դեպքերի պարագայում։

AECP-ի շնորհիվ այս ծառայությունները հասանելի են դառնում նաև մարզերի բնակիչներին, ինչը հեղափոխական նշանակություն ունի Հայաստանի համար։