Ոտնաթաթերի առողջությունը շաքարային դիաբետի ժամանակ․ Ինչպես կանխարգելել «դիաբետիկ ոտնաթաթը»
Շաքարային դիաբետով ապրող մարդկանց համար ոտնաթաթերի խնամքը ոչ թե հիգիենայի հարց է, այլ կենսական անհրաժեշտություն։ Արյան մեջ շաքարի երկարատև բարձր մակարդակը կարող է հանգեցնել նյարդերի վնասման (նեյրոպաթիա) և արյան շրջանառության վատթարացման։ Այս գործոնները միասին ստեղծում են մի իրավիճակ, երբ նույնիսկ փոքր վերքը կամ բշտիկը կարող են վերածվել լուրջ խնդրի։ Սակայն ժամանակակից բժշկությունը փաստում է՝ ճիշտ խնամքի և մասնագիտական հսկողության պայմաններում ոտնաթաթի բարդությունների 85%-ը հնարավոր է կանխել։
Իրական պատմություն․ Սարգսի զգոնությունը և մասնագիտացված կլինիկայի դերը
Սարգիսը (անունը փոխված է), 58-ամյա շինարար է Արարատի մարզից։ Տարիներ շարունակ նա կարծում էր, որ ոտքերի թմրածությունն ու այրոցի զգացումը պարզապես ֆիզիկական աշխատանքի հետևանք են։ Մի օր, նեղ կոշիկ հագնելուց հետո, նրա ոտնաթաթին փոքրիկ վերք առաջացավ, որը նա չէր զգում նյարդերի վնասման պատճառով։
Երբ վերքը սկսեց չապաքինվել, Սարգիսը դիմեց նեղ մասնագետի։ Շնորհիվ Հայաստանի Ազգային ռազմավարության շրջանակներում վերապատրաստված վիրաբույժների և «դիաբետիկ ոտնաթաթի» մասնագիտացված ծառայության, նրան հաջողվեց խուսափել վատագույն սցենարից՝ ամպուտացիայից։ «Ես սովորեցի, որ իմ ոտքերն իմ ամենօրյա ուշադրության կարիքն ունեն։ Հիմա ես յուրաքանչյուր երեկո հայելու օգնությամբ զննում եմ ներբաններս»,- պատմում է Սարգիսը։
Ինչո՞ւ է դիաբետը վնասում ոտնաթաթերը․ Գիտական բացատրություն
Ոտնաթաթի խնդիրների հիմքում ընկած է երկու հիմնական մեխանիզմ․
- Դիաբետիկ նեյրոպաթիա
Վնասվում են ոտնաթաթի զգայական նյարդերը, ինչի հետևանքով մարդը դադարում է ցավ, ջերմությունը կամ վնասվածքը զգալ։ Սա կոչվում է «պաշտպանական զգայունության կորուստ» (LOPS)։ - Ծայրամասային զարկերակների հիվանդություն (PAD)
Արյան շրջանառության վատթարացումը դժվարացնում է վերքերի ապաքինումը։
Ոտնաթաթերի խնամքի ոսկե կանոնները (2026-ի բժշկական չափորոշիչներով)
1. Ամենօրյա ինքնազննում
Յուրաքանչյուր օր ստուգե՛ք ձեր ոտնաթաթերը՝ փնտրելով կարմրություն, բշտիկներ, կոշտուկներ կամ վերքեր։ Օգտագործեք հայելի, եթե չեք տեսնում ներբանները։
2. Մասնագիտական համալիր գնահատում
Տարին առնվազն մեկ անգամ անցեք ոտնաթաթի ամբողջական հետազոտություն։ Ստուգումը ներառում է զգայունության թեստ և անոթների վիճակի գնահատում։
3. Ճիշտ կոշիկի և գուլպայի ընտրություն
Խուսափեք ոտաբոբիկ քայլելուց։ Ընտրեք հարմարավետ, չսեղմող կոշիկներ և շնչող գուլպաներ (բամբակ կամ բամբուկ)։
4. Ցավի կառավարում
Նեյրոպաթիկ ցավի դեպքում բժիշկը կարող է նշանակել դուլոքսետին կամ պրեգաբալին։
Իրավիճակը Հայաստանում և պետական աջակցությունը
Հայաստանի Ազգային ռազմավարությունը (2022–2026 թթ.) նպատակ ունի մինչև 2026 թվականը ոտնաթաթի սկրինինգով ապահովել դիաբետով պացիենտների առնվազն 30%-ին։
- Վերապատրաստում վիրաբույժների՝ «դիաբետիկ ոտնաթաթի» մասնագիտացված օգնության համար։
- Դիաբետի դպրոցներում առանձին ժամեր ոտնաթաթերի խնամքի ուսուցման համար։
Ամփոփում․ Ոտնաթաթերի առողջությունը՝ որպես ակտիվ կյանքի երաշխիք
Ոտնաթաթերի խնամքը պահանջում է կարգապահություն, բայց այն ձեզ տալիս է ամենակարևորը՝ շարժունակություն և անկախություն։ Ինչպես Սարգսի օրինակը ցույց տվեց, դիաբետը չպետք է սահմանափակի ձեր աշխատանքը կամ զբոսանքները, եթե դուք լինեք ձեր մարմնի ամենահոգատար պահապանը։
Ձեր ոտնաթաթերի առողջությունը պահպանելու համար աշխատե՛ք թիմով՝ պոդոլոգի, վիրաբույժի և էնդոկրինոլոգի հետ։
Հիշե՛ք, դիաբետը պարզապես պահանջում է, որ դուք լինեք ավելի ուշադիր ձեր քայլերի նկատմամբ։ Ժամանակակից բժշկության և ձեր զգոնության շնորհիվ՝ դուք կշարունակեք քայլել վստահ և լիարժեք կյանքով։