2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ․ Պատճառները, ախտորոշումը և կառավարումը
Շաքարային դիաբետը 21-րդ դարի ամենաարագ տարածվող գլոբալ առողջապահական արտակարգ իրավիճակներից մեկն է։ Աշխարհում շուրջ 589 միլիոն մեծահասակ ապրում է այս հիվանդությամբ։ Հայաստանում 2-րդ տիպի դիաբետից տարիքային ճշգրտված մահացության ցուցանիշը կազմում է 76.3՝ 100,000 բնակչի հաշվով։
Ի՞նչ է 2-րդ տիպի դիաբետը և ինչո՞ւ է այն զարգանում
2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը նյութափոխանակության խանգարում է, որը հիմնականում երկու խնդրի արդյունք է․
- Ինսուլինակայունություն: Մկանների, ճարպի և լյարդի բջիջները պատշաճ չեն արձագանքում ինսուլինին (Insulin resistance)։
- Ինսուլինի անբավարարություն: Ենթաստամոքսային գեղձը չի կարողանում արտադրել բավարար քանակությամբ հորմոն։
Ի տարբերություն 1-ին տիպի դիաբետի, որտեղ օրգանիզմն ընդհանրապես ինսուլին չի արտադրում, 2-րդ տիպի դեպքում խնդիրը հաճախ կապված է կենսակերպի և գենետիկական գործոնների հետ։
Ռիսկի գործոնները․ Ավելորդ քաշից մինչև քնի որակ
Քնի որակ
Քնի քրոնիկ պակասը խաթարում է հորմոնալ կարգավորումը (ADA 2026):
Գոտկատեղ
Ռիսկը մեծ է, եթե գոտկատեղը >101 սմ (տղամարդիկ) կամ >89 սմ (կանայք):
Գենետիկա
Ընտանեկան պատմությունը և էթնիկ պատկանելությունը ազդում են ռիսկի վրա:
Պասիվություն
Ֆիզիկական անշարժությունը ինսուլինակայունության գլխավոր պատճառն է:
Ախտանիշները․ Ինչպե՞ս է դրսևորվում հիվանդությունը
Ավելացած ծարավի զգացում և հաճախակի միզարձակում:
Մշտական հոգնածության և քաղցի զգացում:
Դանդաղ ապաքինվող վերքեր և հաճախակի ինֆեկցիաներ:
Թմրածություն կամ ծակծկոց ձեռքերում և ոտքերում (նեյրոպաթիա):
Հիշե՛ք, որ ախտանիշները կարող են զարգանալ տարիների ընթացքում և սկզբնական շրջանում աննկատ մնալ:
Ախտորոշումը և սկրինինգը Հայաստանում
Հայաստանում բնակչության սկրինինգային հետազոտությունների մակարդակը դեռևս ցածր է՝ մոտ 24%։ Ախտորոշման համար կիրառվում են A1C թեստը (միջին շաքարը 3 ամսվա համար) և գլյուկոզայի տոլերանտության թեստը (GTT)։
Պետական աջակցություն (2022–2026 թթ.)
Հայաստանի Ազգային ռազմավարությունը նպատակ ունի զարգացնել «Դիաբետի դպրոցները»։ Դսեղում իրականացվող պիլոտային ծրագիրը տրամադրում է անվճար հետազոտություններ և դեղորայք՝ առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակներում։
Կառավարման ռազմավարությունը․ Սննդակարգ և շարժում
🥗 Սննդակարգ
Օգտագործեք «ափսեի մեթոդը»՝ 50% բանջարեղեն, 25% սպիտակուց, 25% բարդ ածխաջրեր:
🏃♂️ Շարժում
Ձգտեք շաբաթական 150 րոպե չափավոր ակտիվության: Քայլքը ուտելուց հետո օգնում է անմիջապես իջեցնել շաքարը:
💊 Դեղորայքային բուժում
Եթե կենսակերպի փոփոխությունը բավարար չէ, բժիշկը նշանակում է դեղորայք:
Ամփոփում․ Դիաբետը դատավճիռ չէ
Ժամանակակից գիտությունը փաստում է՝ 2-րդ տիպի դիաբետը կառավարելի վիճակ է: Սակայն անփութությունը կարող է բերել լուրջ բարդությունների, այդ թվում՝ սիրտ-անոթային խնդիրների կամ դեմենցիայի (հիշողության կորուստ):
Էնդոկրինոլոգ
HbA1c-ի հսկողություն:
Ակնաբույժ
Ռետինոպաթիայի կանխարգելում:
Պոդոլոգ
Ոտնաթաթի ամենօրյա զննում:
Սննդաբան
Ճիշտ ափսեի ձևավորում: